Oorsprong & mechanismes van het islamitisch gewelddadig Radicalisme Het ontkrachten van een haatideologie ( Dutch)

 

Er is in het algemeen al heel wat inkt gevloeid en literatuur geschreven rond  radicalisering en extremisme  in de voorbije laatste jaren .  De uiteenlopende oorzaken van het radicaliseren zijn echter divers en kunnen aan een veelvoud van factoren worden toegeschreven.  Maar de religieuze factoren worden in heel wat studies slechts  sporadisch en oppervlakkig  genoemd , zonder meer .  Terwijl de religieuze dimensie -  in mijn ogen althans -   nog zeker bijkomende studie  en verdieping beoogt , dat zeer leerzaam  kan zijn om  tot diepere inzichten te komen en  zodoende de religieuze mechanismes en hun oorsprong beter te kunnen onthullen en  te verklaren.

 

We bevinden ons momenteel in  de vierde golf van radicalisering [1]  dat weliswaar  door verschillende deskundigen  bestempeld wordt als een religieus/islamitisch  geïnspireerd radicalisme.  Je kan deze  golf eigenlijk  aan een welbepaald islamitisch dogma of corpus binnen de politieke islam toeschrijven. Hetgeen  haar ingrediënten  ontleent  van een zekere  theologische school  en met wat behoorlijk rigide en gesloten  opvattingen. De  extreme groeperingen verkondigen vandaag wereldwijd een jihaddiscours of beter gezegd een confrontatie retoriek dat de gewapende strijd namens God uitdraagt  om een  zogenaamd heilsverandering in de maatschappij  teweeg te brengen . Deze extreme en foutieve  opvattingen  voeden  polarisatie , extremisme en  verrechtsing van de maatschappij met de dag .  Bij nader onderzoek constateren we tevens , dat islamitisch extremisme ,  historisch haar wortels en inspiratie   uit oude sektarische islamitische groeperingen haalt  [2].

 

De extremisten  worden binnen de islamitische theologie en islamliteratuur als  verdwaalde groeperingen  ( Al Firaq al- Dallah ) [3] gecategoriseerd. Ze zijn in de islam beter gekend  als de losgescheurden of Al khawaarij [4] .  Losgescheurd omdat ze zich onderscheiden van de mainstream islam  en  van de  meerderheid van moslims die op een vreedzame manier en zonder ideologisering hun geloof beoefenen. De profeet noemt hen  expliciet,  als zijnde de exit-groep die de ware islam verlaat  met zijn  gruweldaden.

Daarom zal dit artikel meer de focus leggen op  theologische en jurisprudentiële ( islamitisch recht ) aspecten die aanleiding gaven tot het extreem gedrag bij  vele jongeren, om deze zodoende theologisch en religieus/wetenschappelijk te weerleggen . Ook de diepliggende religieuze  drijfveren  en mechanismes die het radicaliseringsproces  in versnelling hebben  gebracht  pogen we hier in dit artikel aan het licht te brengen.

 

Het staat  buiten kijf dat buitenlandse conflicten en in het bijzonder , het uitbreken van de oorlog in Syrië na de mislukte revolutie tegen het regime van de president Asad in 2012  de voedingsbodem (  bij uitstek )  of toch zeker een boost gaf  , die de uitreis naar een land dat doorgaans als –  Levant   of in het Arabisch ;  al- Chaam – wordt genoemd , bij vele jonge moslims  ook nog eens het hele  proces  in de hand heeft gewerkt.  Wij hebben geleerd dat internationale conflicten  vaak  voor sterke dynamieken en zelfs onvoorspelbare lokale gevolgen kunnen  zorgen. De oorlog in Afghanistan  in de jaren ’80 en de Amerikaanse inval op Irak in 2003 en het Palestijns –Israëlitisch  conflict  in het Midden-Oosten zijn maar enkele voorbeelden.

 

 De beste manier om extremisme tegen te gaan is  dat men  preventie bewerkstelligt doordat men zich  gaat inzetten  op    kwalitatief ( islam ) onderwijs – al dan of niet geïntegreerd in het regulier onderwijssysteem - en  een aanbod toereikt van gedegen vormingen dat  voor  positieve identiteitsontwikkeling en verantwoorde burgerzin zorgt.

 

Het is ook zo , dat  indien de geopolitieke, economische  en religieuze factoren  op een bepaald moment elkaar doorkruisen , ze  bij een specifieke  bevolkingsgroep  enorme maatschappelijke en sociale   gevolgen kunnen achterlaten.  Niet voor niets is het belang en het waken over  - de scheiding tussen religie en staat – van cruciaal belang  in religiebeoefening en in het praktiseren van een godsdienst in een democratische rechtsstaat.

 

Het is juist dat de vijfduizend moslimjongeren  die uit  Europa  - om gelijk welke reden ze ook moge  vertrokken zijn  -   en ja , wie weet misschien waren er  zelfs sommigen onder hen die initieel met goede bedoelingen vertrokken  zijn om de  onderdrukte bevolking daar althans  , in Syrië te helpen  . ik denk hierbij aan zij , die zich bij niet-jihadistische groepen hebben aangesloten  , zoals de Free Syrian Army , wel degelijk misleid.

 

Dit neemt zeker  niet weg  dat de religieuze legitimatie  die door hen  en door de extreme groeperingen werden aangevoerd op zijn minst  misleidend verkeerd , onislamitisch en  gevaarlijk zijn.

 

Ideologische concepten

De steeds terugkerende elementen  bij extreme groepen zijn de ideologische concepten zoals : jihad , Hijra ( Religieuze Migratie ) , Djahiliyyah[5] ( de pre-islamitische onwetendheid en zodus niet-islamitisch )  Dawla  (islamitische staat ) of khliafaah  ( kalifaat ) aanhalen of in hun terminologie beter gekend als het concept van Hakimiyya ( Gods alleenrecht of dat zogenaamd de wet van Allah de overhand moet krijgen in zowel wereldse en religieuze zaken ). Het equivalent en het motto die de sekte Al khawaarij  steeds gebruikte was  “ Er is geen wetgeving behalve door Allah “ .

 

 De hooggeachte rechter en  Egyptische moslimgeleerde, Ali Abderraziq ( gest.1966 AD. )  schreef in zijn boek El-Islam Wa Usul Hukm ( de islam en de fundamenten van macht ) dat Godswetten niet op wereldse zaken van toepassing mogen zijn en hij onderbouwde dit met de Hadith van de profeet[6] die op een dag  in Medina ,  advies gaf aan de landbouwers voor de kieming van  dadelbomen en wiens  oogst achteraf bleek te mislukken. De profeet corrigeerde zichzelf door te vertellen   : .. mijn advies  was slechts mijn persoonlijke mening …en Jullie zijn het best geplaatst en hebben meer weet over jullie eigen  wereldse zaken[7].

 

Hieruit  concludeerde de imam Al Qarafi ( gest. 1285 AD ) in zijn boek Kitab al-ihkam fi tamyiz al-fatawa an al-ahkam wa tasarrufat al-qadi wal-imam. Het perfectioneren van het onderscheid tussen juridische adviezen, gerechtelijke beslissingen en  tussen  de handelingen van de rechter en de heerser .  In dit boekt zet hij  de verschillende hoedanigheden van de profeet uiteen en  toont aan , hoe de moslims deze moeten gaan  begrijpen.   Vele moslimgeleerden  hebben daaruit geleerd dat de heilige teksten geen directe  aanspraak  kunnen maken op wereldse zaken , dan enkel richtinggevend en  dan wel  , als algemeen kader om de weg uit te stippelen of de  leiding geven  voor de moslims om het nuttige en het goede na te streven en het kwade na te laten . Het equivalent en het motto van sekte Al khawaarij  “ Er is geen wetgeving behalve door Allah “ .

 

Gedachten  voortspruitend uit niet tolerante mens en wereldbeelden

“De basisteksten  zijn –zeker ook binnen de islamwereld zelf- voer voor interpretatie en discussie in het beste geval en voor onenigheid en geweld in het slechtste geval. Het is pertinent onjuist om de islam als een conservatieve godsdienst voor te stellen en het is nog veel fouter om ze te reduceren tot een godsdienst van geweld. Als onderzoeker en theoloog hou ik me, net als duizenden anderen voor en met mij,  ook bezig met Tafsir, ons equivalent van de exegese en dus niet meer of minder dan een interpretatie van de originele Koran. Voor die studie richten we ons op het Arabisch uit de tijd van de profeet Mohammed (s.a.w. )  en op de grammaticale , lexicale en taalkundige benaderingen die toen van toepassing waren. De verschillende interpretaties leidden tot verschillende stromingen binnen de islam. In de negentiende en de twintigste eeuw waren er heel wat legitieme pogingen om islamitisch verantwoorde antwoorden te geven op een snel veranderende maatschappij. Die innovatieve en intelligente interpretaties zijn er nog steeds, maar ze zijn een fluisterende stem naast het gebulder en het wapengekletter van het extremisme die de jongeren naar hun zijde proberen te winnen.

Religie geeft duiding dankzij zijn vaste beginselen en niet louter door tekstuele geschriften .

Met andere woorden , de doelstellingen van de islamitische leer vervat in vijf belangrijke  kernpunten :  het behoud en bescherming van het leven, het behoud en bescherming van het verstand ,  het behoud en bescherming van religie, het behoud en bescherming van nakomelingen en het behoud en bescherming van het  bezit , worden steeds met in acht name van deze ( chronologische ) voorrangsregels op alle gefragmenteerde teksten nagestreefd. Zelfs in de islamitische leer hebben de rechten van de mens voorrang op de rechten van God.

 

Religie is gebaseerd op eenvoud en matigheid en hierbij enkele basisteksten :

De Koran

Aldus maakten Wij jullie tot een gematigd gemeenschap . Soerat  2 : 143

Allah houdt niet van overtreders  ( of zij die buitensporig zijn ) . Soerat 2 : 190

Allah wil het gemakkelijke voor jullie , en hij wil niet het moeilijke voor jullie  Soerat 2: 185

 

De Hadith of uitspraken van de profeet

De religie is zeer gemakkelijk en eenieder die zichzelf overbelast in zijn religie – door extreem en fanatiek te zijn  , zal niet in staat zijn om op die manier door te gaan. Dus wees geen extremist , maar probeer wel dicht bij de perfectie te zijn of na te streven  en wees gemakkelijk en verkrijg macht door te bidden in de ochtend , smiddags en tijdens de laatste uren van de nacht. ( zie uitleg van Ibn Hajar in het boek :   Fathu’oe Al Baari , op Sahih al Bukhari  1/39 .

De meest  geliefde religie -  bij Allah - is de tolerante religie ….(  Sahih al- Bukhari ).

 

Zoals eerder vermeld kunnen we  de  ideologische oorzaken als volgt samenvatten :

  • De Hakimiya kwestie ( Godsalleenrecht ) wordt nagestreefd om de samenleving te ontwrichten .

  • De Djahiliya ( niet islamitisch ) verklaren van de samenleving om revoltes te ontketenen.

  • Oproep om te rebelleren tegen de bestuurders gezien ze niet met Godswetten regeren.

  • Het kwade bestrijden met een gewapende strijd ( Jihad ) om Godswil te laten overheersen .

  • Het ongelovig verklaren van moslims ( Takfir ) bij het zondigen en het niet implementeren van de sharia .

 

Hun foutieve formuleringen op theologisch vlak zijn te wijten aan het feit dat ze  :

 

  • De Usul Fiqh of de fundamenten van wetsleer ( bv de 5 wetsoordelen = Ahkam Teklifiya )  die situationeel en contextueel  zouden moeten worden toegepast ,  worden herhaaldelijk en systematisch genegeerd en  gaan zich daarvan bewust afwijken.  

  • Zij hebben een enorme tekortkoming in gedegen vormingen en  van diepgaande  islamwetenschappelijke kennis

  • Het belangrijkste mechanisme van ijtihaad of ( zelfstandige juridische beredenering )  wordt niet verricht of als het zou gebeuren , dan  enkel en alleen naar hun ideologie geïnterpreteerd.

  • Herinterpretatie van de bronnen gebeurt selectief en zodanig dat die  overeenkomen met hun vooropgezette opinies.

  • Een zeer letterlijke benadering van de basisteksten en het losrukken van de context worden als instrumenten (ge) (mis)bruikt om  indoctrinatie  bij hun volgelingen en hun sektarische en gewelddadige ideologie  levendig te houden.

  • Het volgen van dubbelzinnige bewijzen terwijl ze de éénduidige achterwege laten.

  • Onwetendheid inzake de Arabische taal en zijn  lexicale en stilistische nuances.

 

Hoe kunnen we de Maqasidtheorie ( naar de geest i.p.v. de letter  )  implementeren  om de ( allegorische )  interpretaties te rationaliseren ?

De Maqsasid theorie is vandaag omgevormd tot een belangrijke islamitische denkschool en  is afgeleid van het woord Maqsad  en betekent in het Arabisch , het doel , het is kijken naar Gods ultieme doelen  , hetzelfde geldt als het gaat over de al- Sjari’a  betekent  taalkundig  Gods weg of  de weg die naar de bron voert  .  Sjari’a wordt  totaal foutief voorgesteld  gezien het  bij de extremisten als zijnde wordt gereduceerd  tot islamitisch strafrecht dat volgens hun eigen begeerte wordt toegepast onder het mom ; Gods wet  zogezegd op aarde te gaan uit te voeren.

De theorie die we  hier belichten dient om de hoge wezenlijke doelen en vaste beginselen  van de islam na te streven door het verwijderen wat nadelig is en het bevorderen wat voordelig is.  en  het past ook perfect  , binnen  het bepalen  van de juiste inhoud  om een  correcte oordeelsvorming binnen het islamitisch juridisch apparaat  te kunnen uiten.

Ibn Qayyim  ( gest. 1350  A.D.) vatte dit mooi samen , door het te formuleren als  :  de beginselen en fundamenten van de islamitische leer en de menselijke belangen in deze wereld en in het hiernamaals  zijn allemaal gebaseerd op rechtvaardigheid, medeleven of genade , het goede in de mens of voordeel  en wijsheid.  Elke situatie waarin gerechtigheid wijkt voor tirannie , genade voor  wreedheid   , het goede voor corruptie of voordeel voor schade ,  wijsheid voor absurditeit , heeft niets meer te maken met de islam zelfs als dit  het resultaat zou zijn van ( allegorische)  interpretaties . Want het  islamitische recht of  al- Sjaria is godsgerechtigdheid onder de mensen, godsmedeleven met zijn schepselen, zijn schaduw op aarde en tegelijk zijn wijsheid die het bewijs is van zijn echt bestaan en de beste getuigenis van de oprechtheid van zijn profeet. [8]

De juristgeleerde uit Andalusië  Abu Ishaq al- Shatibi  ( gest. 1388 A.D.)  benoemt  tevens deze mechanismes  in zijn boek Al-Muwafaqaat  en  vestigt onze aandacht hoe  deze theorieconstructie  juridisch zou  moeten  verlopen  en onder welke voorwaarden ?  Deze procedure of methodiek is de beste  manier  om  te voorkomen dat in de islam  een soort voluntaristisch formalisme ontstaat  waar willekeur en politisering van religie de bovenhand krijgt  , zoals de extremistische en gewelddadige terroristische  groeperingen   vandaag de dag doen en spijtig genoeg  ook met alle gevolgen van dien.

Met voluntaristisch formalisme bedoel ik juist ,  dat sommige moslims of groepen  bij hun rekruteringen   zich enkel  proberen  te sterken  in hun bewijsvoering door louter verwijzingen te doen naar bepaalde bronnen , dat het bijvoorbeeld in de Koran of in de Hadith staat.  Naast de verificatie van authenticiteit is het systematisch gebruik van hiërarchie van de voorschriften  en bronnen , en het gewicht die ze krijgen als ze met elkaar in  conflict komen te staan en de typologie van de teksten ( Qat’ie =  expliciet of onweerlegbaar )  of Zannie =  hypothese of waarschijnlijkheid  ) , globale en universele waarden ( al-Kulliyat )  enz… 

Een  particuliere ( losse ) teksten  moeten  voortdurend onder algemene  principes of de globale waarden  fungeren

De lexicale of ( semantische verschuivingen )  betekenissen van de begrippen worden in acht genomen  bij het formuleren van antwoorden.

Verder wijst de geleerde op een  viervoudige dialectiek tussen  de betekenissen  en begripsconcepten  dan opgemerkt moet  worden op vier verschillende  niveaus :

Niveau 1 :   Wat is de betekenis volgens de spreker .( Godswoord ) .en wat heeft de receptor of ( het begrip van de mens )  als ontvanger  daarvan begrepen ?    Wat heeft God  nu eigenlijk precies  gezegd ?  in het Arabisch : Mada Qala Rabbukum ?

Niveau 2 :  Wat rondom de tekst circuleert ( intertekstualiteit )   het kijken naar de belangen en de grote doelen )

Niveau 3 : lagere niveau  ( deductie ) omdat het voortvloeit uit niveau 2  en daarop verder opbouwt  en is dus geen onafhankelijke entiteit  maar wel een onderdeel dat deel uitmaakt van het vorige .

Niveau 4 :  Een verzwegen zone dat tevens een onafhankelijke bewijs op zich  is .[9]

 

Hieronder een schematische voorstelling :

 

 

Tags

[1] Coolsaet Rik, Facing the fourth foreign fighters wave . What drives Europeans to Syria, and to Islamic State Insights from the Belgian Case. Egmont Institute paper nr. 81 , blz.19 . 2015

[2] Al-Sahrastani Mohamed Taj al- Din , ( gest. 1153 ) in zijn boek al-Milal wa an—Nih’al .

[3] Al Bagdadi Abu Mansur ( gest. 1037 ) in zijn boek Al Farq bayn al Firaq.

[4] De khawarij ontstond in 657 in Irak ten tijde van de vierde kalief imam Ali. Het kharidisjme bestaat uit vele strekkingen en afsplitsingen , de extreme variant ervan zijn diegene die elke moslim die een grote zonde begaat als afvallig beschouwen en hem vervolgens ook verketteren . Het gebruik van geweld om de islamitische staat te stichten wordt door hun dogma kennelijk en openlijk met allerlei verkeerde interpretaties gelegitimeerd.

[5] De oorsprong van het hedendaagse kharidisme wordt herleid tot de Egyptische Sayyid Qutb en zich later aansloot bij het moslimbroederschap in 1953. Hij stelde in zijn these voor , dat de hedendaagse moslimgemeenschappen door het Godsalleenrecht niet toe te passen en daardoor en naar zijn inziens , zich duidelijk naar de pre-islamitische periode hadden teruggekeerd en alle moslimgemeenschappen op die manier als afvallig verklaarde.

[6] Sahieh Muslim , 4/1836 nr. 2363

[7] Laytouss Brahim, Deradiant nazorg van ex-gevangenen adhv.ideologische gesprekken (handleiding voor begeleiding ) ,Schrijvershuis, Zoetermeer,2018.

[8] Ibn al-Qayyim al Djawziyya , I’laam al-Moewaqqi’in an Rabb al- Alamin, Cairo 1993, volume 3 .

[9] Ben Beyyah Abdellah , Machahid min al-Maqasid , Wojooh Publishing, Riyadh , 2010.